Kosningaætlun landsmanna fyrir þingkosningar 2017

Mat á kosningaætlun 27 sept

Við endurtökum leikinn frá þingkosningum 2013! Þá tókum við saman kannanir sem birtust fyrir kjördag og drógum þær saman og skoðuðum í samhengi. Mögulega fyrst allra á Íslandi? Hver veit. Nú eru nýir og breyttir tímar og aðrar (vonandi betri) aðferðir.

Gengið verður til þingkosninga á Íslandi þann 28. október næstkomandi eftir nokkuð bráð stjórnarslit sem urðu 15. september. Þá sleit Björt framtíð ríkisstjórnarsamstarfi við Sjálfstæðisflokk og Viðreisn. Forseti rauf þing stuttu seinna og boðaði þar með til kosninga.

Hér er markmiðið að auðvelda okkur og öðrum að leggja mat á hvað fylgiskannanir eru að segja okkur og hvernig staðan í fylgi flokkanna í kosningabaráttunni er. Ef hver fylgiskönnun sem birtist er tekin og skoðuð einangruð frá öllum öðrum fylgiskönnunun, getur verið snúið að átta sig á stöðunni. Með því að draga þær allar saman og líta á þær sem gagnapunkta getum við síað út suðið og reynt að átta okkur betur á merkinu.

Eftir því sem kannanir berast munum við uppfæra matið á fylginu og ekki síst mat á óvissunni. Við gerum það með því að mata baysískt tölfræðilíkan á uppfærðum gögnum. Markmiðið er að geta lagt öruggara mat á undirliggjandi fylgið við hvern flokk en einstakar kannanir gefa okkur.

Við munum auk mats á fylgi flokkana á hverjum tíma gera grein fyrir því hvaða flokkur er líklegastur til að fá flest atkvæði á landsvísu, og þar með „sigra“ kosningarnar. Einnig munum við leggja mat á hversu líklegt er að flokkar sem eru við 5% mörkin séu við að fá 5% eða meira fylgi á landsvísu. Það er algengur misskilningur að í íslenska kosningakerfinu sé 5% þröskuldur sem flokkar þurfa að ná til að koma til greina við úthlutun þingsæta. Það er ekki svo. Hin svokallaða „5% regla“ er hins vegar sú regla að til þess að koma til greina við úthlutun jöfnunarsæta verður flokkur að vera með að lágmarki 5% á landsvísu. Flokkur með mikið fylgið í einu kjördæmi getur því alveg fengið kjördæmakjörið þingsæti, en verið undir 5% fylgi á landsvísu. Kjördæmakjörni þingmaður þess flokks fengi að sjálfsögðu sitt sæti þó að flokkurinn kæmi ekki til greina í úthlutun jöfnunarsæta. Þetta er þó ekki algengt, en hefur gerst. Árið 1999 fékk Frjálslyndi flokkurinn 17.7% fylgi á Vestfjörðum, en einungis 4,2% á landsvísu.

Líkanið

Til að meta hvert fylgið er notast við Baysískar tölfræðiaðferðir og Monte Carlo hermanir við gerð líkansins. Líkanið er að mestu leyti byggt á líkani sem Kai Arzheimer notaðist við til að greina fylgiskannanir í þýsku þingkosningunum og má lesa um hér. Okkar líkan byggir á aðferðum hans, vinnu Simon Jackman og bloggins Mark the ballot.

Fylgi við flokka á hverjum tíma (kosningaætlun eða voting intention) er ekki hægt að skoða með beinum hætti. Fylgið er m.ö.o. dulin stærð. Á því er ein undantekning og það eru kosningar, sem er eini tímapunkturinn þar sam fylgið er ekki dulin stærð.

Því er líkan notað til að meta fylgi fyrir hvern dag á tímabilinu sem er verið að skoða. Kosningaætlun breytir því um stöðu á hverjum degi tengjast saman og mynda Markov-ferli. Matið byggir á því að kosningaætlun í dag er sé að mestu leyti eins og hún var í gær og fylgi einhverri líkindadreifingu. Þannig gerir líkanið ráð fyrir að kosningaætlun í dag sé að mestu leyti eins og kosningætlun í gær. Gagnapunktar líkansins eru fylgiskannanir sem birtast með óreglulegu bili og er líkanið uppfært með þeim gögnum.

Til að fá niðurstöður úr líkaninu er beitt aðferð byggðri á Markov keðjum og slembitölum og kallast Markov keðju Monte Carlo aðferðir.

Líkanið er enn í vinnslu og gæti breyst frá því þetta er skrifað (2.okt 2017).

Meira um aðferðafræði þess hvernig fylgið/kosningaætlun er metin kemur síðar (væntanlega/kannski).

Staðan samkvæmt nýjustu könnunum

Á myndinni má sjá niðurstöður líkansins um hvert miðgildi fylgis er ásamt 95% Baysískum öryggisbilum (credible interval).

Mat á kosningaætlun 27 sept

Í töflu:

Mat á fylgi flokka 27. sept 2017
Flokkur lægri efri miðgildi
Sjálfstæðisfl. 21.1 26.9 24.0
Vinstri græn 23.1 28.2 25.7
Píratar 8.9 12.7 10.8
Viðreisn 3.0 5.7 4.3
Framsókn 5.3 8.6 7.0
Samfylkingin 6.9 10.5 8.7
Flokkur fólks 6.7 10.1 8.4
Björt framtíð 2.6 5.0 3.8
Stj.fl. SDG 5.1 7.7 6.4

Þróun stærri flokka (>10%) yfir tíma

Þróun stærri flokka 27 sept

Grafið sýnir hvernig líkanið metur þróun fylgis Sjálfstæðisflokks og VG síðustu vikur. Línurnar tákna matið á fylgi, skyggðu svæðin tákna 95% credible interval, og punktarnir eru einstakar kannanir. Punktalínan sem er dregin 15. sept táknar stjórnarslitin.

Þróun minni flokka (<10%) yfir tíma

Þróun smærri flokka

Grafið sýnir hvernig líkanið metur þróun fylgis annarra helstu flokka (~ 10% fylgi) síðustu vikur. Línurnar tákna hvernig líkanið metur fylgið, og punktarnir eru einstakar kannanir. Punktalíkan sem er dregin 15. sept táknar stjórnarslitin, og rauða punktalínan á y-ásnum táknar lágmarkið til að geta fengið uppbótarþingsæti. Skyggðu svæðunum er sleppt hér til að gera grafið læsilegra. Athugið að matið á nýja Miðflokknum er ónákvæmara en mat á öðrum þar sem hann kom ekki fram fyrr en seint á tímabílinu.

Siguvegari kosninganna

Dreifing fylgis D og V

Niðurstöður úr 60 þúsund hermunum. Myndin sýnir hvernig fylgið dreifist hjá tveimur stærstu flokkunum (Sjálfstæðisflokki og Vinstri grænum). Gæti fallið hvoru megin sem er eins og staðan er 27. sept 2017. Í töflunni hér að neðan má sjá líkurnar (í prósentum) á að VG sigri Sjálfstæðisflokkinn (fleiri atkvæði á landsvísu) annarsvegar og hinsvegar líkurnar á að Sjálfstæðisflokkur sigri VG.

Flokkur Líkindi að sigra hinn
Vinstri græn 77.4%
Sjálfstæðisflokkur 22.6%

Ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokki. Koss dauðans?

Líkanið metur líkindi Bjartrar framtíðar að komast á þing frekar lág. Í 60 þúsund hermunum nær BF 5% marki fyrir uppbótarþingmenn í \(\frac{1793}{60000}\) tilfella. Það gerir 3% líkur á að BF komist á þing.

Aðrir sem eru við þröskuldinn eru Viðreisn með punktmat upp á 4.3%. Líkanið metur líkindin á að Viðreisn sé yfir 5% upp á 17.5%. Í töflunni að neðan má sjá líkindin á að vera fyrir ofan 5% eins og staðan er skv. nýjustu fylgiskönnunum.

Flokkur Líkindi að fylgi sé \(\geq 5\%\)
Björt framtíð 3%
Viðreisn 17.5%
Miðflokkur SDG 98.5%
Framsókn 99.2%
Flokkur fólksins 99.2%

Eins og sjá má metur líkanið að Miðflokkur SDG, Framsóknarflokkurinn og Flokkur fólksins yrðu örugg inn. Hins vegar er Björt framtíð með hverfandi líkur en Viðreisn aðeins betri.

Líkanið mun uppfærast eftir því sem gögn bætast við eða líkanasmíð framvindur.

– Helgi Eiríkur Eyjólfsson