Héraðsdómar

Þann 29. desember birti fréttastofa Stöðvar tvö frétt um hátt hlutfall sakfellinga í málum sem Símon Sigvaldason, dómari við Héraðsdóm Reykjavíkur, dæmir í. Fréttina má lesa hér.

Fréttamaður stöðvarinnar tók saman dóma Símonar og komst að því að í rúmlega 99% tilfella enda mál sem fyrir hann koma með sakfellingu. Það er nokkuð hátt hlutfall en er frekar merkingarlaust ef engum samanburði er til að dreifa. Í fréttinni var gerð máttleysisleg tilraun til samanburðar þar sem hlutfall Þorgeirs Inga Njálssonar, dómstjóra við Héraðsdóm Reykjaness, var reiknað sem 93%.

Uppslátturinn í fréttinni, eða í það minnsta undirtexti, var því að Símon Sigvaldason væri afbrigðilegur dómari, hann sakfellti nær alltaf, eins og sagði í fyrirsögn. Til að undirstrika þetta lét fréttamaðurinn fljóta með að Símon væri uppnefndur „grimmi“ hjá „lögmönnum sem hafa tapað hjá honum málum,“ sem eru þá væntanlega flestir þeir verjendur sem hafa flutt mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur.

Agnar Kristján Þorsteinsson skrifaði um fréttina á vef sínum AK-72 og tengdi hana við þá frétt sem var flutt á undan í fréttatímanum og fjallaði um sakfellingu í Vafningsmálinu. Símon Sigvaldason var einn þriggja dómara í því máli. Við færsluna sköpuðust nokkrar umræður og fréttamaður Stöðvar tvö, Þorbjörn Þórðarsson, sem flutti fréttina um Símon grimma, tók þátt.

Þorbergur Steinn Leifsson hafði þetta að segja í athugasemdum hjá Agnari:

Það er margbúið að benda á hvað er einkennilegt við fréttina hér að ofan.
1. Tekinn er einn dómari og borinn saman við einn annan, ekki meðaltal eins og eðlilegt og upplýsandi hefði verið.
2. Ekkert er reynt að komast að því í hvernig málum hann dæmir oftast og hvernig sakfelling er í þeim almennt.
3. Mér varð ekki ljós tengingin við Vafningsmálið þegar ég heyrði þessa furðulegu frétt. Miðað við hver er eigandi Stöðvar2 og gagnrýni á hann hefði fréttastofan átt að passa sig sérstaklega vel í svona málum, þar sem eigandi fréttastofunar var helsti eigandi og skuggastjórnandi Glitnis.
4. Ég hef ekki verið trúaður á hlutdrægni fréttastofu stöðvar 2 hingað til, en neyðist nú því miður til að endurskoða þá afstöðu.

Þessu svaraði Þorbjörn:

Þorbergur, það var ekkert óeðlilegt við fréttina, þótt þú og aðrir bloggarar séuð að hrapa að ályktunum. Hátt sakfellingarhlutfall þessa dómara, sem er mjög mætur maður sem ég þekki persónulega, er hins vegar fréttnæmt.

Fréttin var um þennan tiltekna dómara því hann hefur þetta orð á sér og okkur lék forvitni á að sannreyna hvort það væri einhver innistæða fyrir því. Fréttin var sett fram af sanngirni og hlutlægni og ég ræddi við Símon við vinnslu fréttarinnar. Hann gerði engar athugasemdir.

Áttum við að gera samanburð við alla héraðsdómara á Íslandi? Gerir þú þér grein fyrir því hversu langan tíma það hefði tekið? Þú virðist ekki hafa nokkra einustu þekkingu á starfsumhverfi íslenskra fjölmiðla. Þessi póstur þinn hér framar er bara tóm steypa.

Í fréttinni var tekið fram að eingöngu væri um sakamál að ræða. Hefðir þú semsagt viljað sjá flokkun eftir afbrotum, líkamsárásarmál, efnahagsbrot, kynferðisbrot o.s.frv. ? Hefði það skipt máli? Hvers vegna?

Nú ætla ég ekki að leggja dóm á hvað vakti fyrir Þorbirni með fréttinni en mér þótti sá hluti málflutnings hans sem laut að „starfsumhverfi íslenskra fjölmiðlamanna“ áhugaverður.

Erlendis hefur gagnablaðamennska  (e. datajournalism) farið mjög vaxandi á undanförnum árum, og frétt Þorbjarnar fellur vel þar undir. Þar voru tekin gögn, þeim safnað saman og frétt unnin upp úr gögnunum. Með þetta, eins og með margt annað, virðist íslenskt þjóðfélag vera nokkrum árum á eftir hinum stóra heimi. Þannig hefur lítið borið á gagnablaðamennsku hérlendis, þó Fréttablaðið hafi sýnt nokkra tilburði í þá átt nýlega, sérstaklega í myndrænni framsetningu gagna.

Fjölmiðlar erlendis hafa margir hverjir komið sér upp sérstökum teymum sem einungis fást við slíka blaðamennsku. Hér nægir t.d. að nefna The Guardian, Chicago Tribune, Le Monde og New York Times. Þeir sem hafa áhuga á að kynna sér þetta frekar geta lesið hina ágætu bók, The Data Journalism Handbook, sem var gefin út í fyrra af OKFN.

Þar sem þetta hefur best tekist til hafa menn sett saman teymi af blaðamönnum og tæknifólki sem vinna saman inni á ritstjórn. Lengi hafa verið starfandi tæknideildir á ritstjórnum en oftast til hliðar við blaðamenn og ritstjóra. Með því að para saman tæknifólk og blaðamenn og með því að líta á framlag tæknifólksins sem ekkert síður mikilvægt en framlag blaðamannanna hafa skapast ný tækifæri í blaðamennsku, og ekki veitir af.

En aftur að því sem Þorbjörn sagði:

Áttum við að gera samanburð við alla héraðsdómara á Íslandi? Gerir þú þér grein fyrir því hversu langan tíma það hefði tekið?

Ef Þorbjörn ynni á fjölmiðli sem hefði starfsmenn með þekkingu á gagnablaðamennsku  þá hefði svar þeirra við þessari spurningu getað verið: Ekkert sérstaklega langt, kannski klukkutíma að safna dómum og svo hálfur dagur að vinna úr gögnunum. Þannig hefði fréttin orðið mun efnismeiri, vandaðri og líklega hefði ýmislegt annað komið í ljós en bara það að Símon Sigvaldason hefur oft dæmt í málum þar sem sakfellt er.

Til að sýna fram á þetta ákvað ég að gera einmitt það sem Þorbjörn virðist telja óviðráðanlegt verkefni.

Niðurstöður, verkferla og gögn má finna hér.